Ból szczęki, skroni i ucha — czy to mogą być stawy skroniowo-żuchwowe?

Ból ucha, przy którym laryngolog nie znajduje przyczyny, to częsty początek historii pacjentów z zaburzeniami stawów skroniowo-żuchwowych. Te dolegliwości potrafią być uciążliwe i mylące, ale w większości przypadków dobrze reagują na leczenie.

Czym są zaburzenia skroniowo-żuchwowe

Pod nazwą zaburzenia skroniowo-żuchwowe (ang. temporomandibular disorders, TMD) kryje się grupa dolegliwości. Dotyczą one mięśni żucia, stawów skroniowo-żuchwowych i struktur z nimi związanych. Według międzynarodowej klasyfikacji DC/TMD najczęstsze są:

• ból mięśni żucia,
• ból stawu,
• przemieszczenia krążka stawowego — często z trzaskami lub blokowaniem,
• zmiany zwyrodnieniowe stawu,
• ból głowy związany z zaburzeniami skroniowo-żuchwowymi.

Szacuje się, że bólowe postacie tych zaburzeń dotyczą ok. 5–12% populacji. Częściej chorują kobiety, najczęściej między 20. a 40. rokiem życia.

Objawy

• ból przed uchem, w okolicy żuchwy, policzka lub skroni,
• ból nasilający się przy żuciu, mówieniu lub ziewaniu,
• uczucie zmęczenia mięśni twarzy,
• bóle głowy, szczególnie w okolicy skroni,
• trzaski lub trzeszczenia w stawie,
• ograniczone otwieranie ust lub uczucie blokowania żuchwy,
• u części osób uczucie pełności w uchu lub szumy uszne.

Przyczyny

Zaburzenia skroniowo-żuchwowe mają zwykle wiele przyczyn jednocześnie. Wśród czynników, które mogą się do nich przyczyniać, są:

• przeciążenie mięśni i stawów — m.in. bruksizm, obgryzanie paznokci, żucie gumy,
• urazy żuchwy,
• stres i napięcie, zaburzenia snu,
• ogólna nadmierna ruchomość stawów,
• choroby ogólnoustrojowe, np. zapalne choroby stawów,
• zwiększona wrażliwość układu nerwowego na ból.

Co jeszcze może dawać podobne objawy

Ból w tej okolicy nie zawsze pochodzi ze stawu. Podobne dolegliwości mogą powodować m.in.:

• zapalenie miazgi zęba,
• choroby ucha,
• zapalenie zatok,
• neuralgie,
• niektóre rodzaje bólów głowy.

Dlatego tak ważne jest rzetelne badanie — a w razie potrzeby konsultacja z laryngologiem, neurologiem lub innym specjalistą.

Jak wygląda diagnostyka

Badanie prowadzę według protokołu DC/TMD, który jest międzynarodowym standardem. Składa się z kilku elementów:

• wywiad — charakter i czas trwania bólu, nawyki, sen, przebyte urazy,
• ocena ruchów żuchwy — zakres otwierania, ruchy boczne i do przodu,
• badanie palpacyjne mięśni żucia i okolicy stawów,
• ocena dźwięków w stawach,
• badanie zębów i zgryzu,
• w razie potrzeby kwestionariusze oceniające nasilenie bólu i jego wpływ na codzienne życie,
• gdy jest to uzasadnione — badania obrazowe: rezonans magnetyczny lub tomografia stożkowa.

Leczenie — zaczynamy od metod odwracalnych

Wytyczne zalecają, by leczenie rozpoczynać od metod zachowawczych i odwracalnych. U większości pacjentów przynoszą one poprawę. Najczęściej łączy się:

• edukację i samoopiekę — zrozumienie, co nasila dolegliwości,
• ćwiczenia i fizjoterapię stomatologiczną,
• szynę okluzyjną,
• krótkotrwałe leczenie farmakologiczne — zgodnie z zaleceniem lekarza,
• pracę ze stresem i snem, a czasem wsparcie psychologa,
• przy objawach z innych obszarów — współpracę z innymi specjalistami.

Nieodwracalne zabiegi — rozległe szlifowanie zębów czy leczenie ortodontyczne podejmowane wyłącznie z powodu bólu stawów — nie są zalecane jako pierwszy krok.

Kiedy zgłosić się na badanie

• gdy ból w okolicy stawów lub mięśni utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni lub nawraca,
• gdy pojawia się ograniczenie otwierania ust lub blokowanie,
• gdy bóle głowy nasilają się po przebudzeniu,
• gdy dolegliwości utrudniają jedzenie, mówienie lub sen.