Trzaski w stawie skroniowo-żuchwowym — kiedy to problem, a kiedy nie

Staw skroniowo-żuchwowy pracuje setki razy dziennie — przy mówieniu, jedzeniu, połykaniu i ziewaniu. Nic dziwnego, że czasem „daje o sobie znać” dźwiękiem. Najważniejsze pytanie brzmi: czy samemu trzaskowi towarzyszą inne objawy.

Jak zbudowany jest staw skroniowo-żuchwowy

Staw łączy żuchwę z kością skroniową tuż przed uchem — łatwo go wyczuć, kładąc palce przed uszami i otwierając usta. Tworzą go:

• głowa żuchwy (wyrostek kłykciowy),
• dół stawowy i guzek stawowy kości skroniowej,
• krążek stawowy — elastyczna „podkładka” między kośćmi, która przy otwieraniu ust przesuwa się razem z głową żuchwy.

Skąd się biorą trzaski

Najczęstszą przyczyną jest przemieszczenie krążka stawowego z repozycją. Krążek leży nieco bardziej z przodu, niż powinien. Przy otwieraniu ust głowa żuchwy „przeskakuje” na niego — i wtedy słychać lub czuć kliknięcie. Często drugi, cichszy trzask pojawia się przy zamykaniu ust.

Taki trzask bywa obecny przez lata i u wielu osób nie powoduje żadnych innych dolegliwości. Zupełnie inny charakter ma trzeszczenie (chrzęst), które może świadczyć o zmianach w powierzchniach stawowych.

Kiedy trzaski nie są powodem do niepokoju

Jeśli trzask:

• nie boli,
• nie ogranicza otwierania ust,
• nie zmienia się wyraźnie z czasem,

zwykle nie wymaga leczenia, a jedynie obserwacji. Według wytycznych postępowanie przy zaburzeniach stawów skroniowo-żuchwowych powinno zaczynać się od metod zachowawczych i odwracalnych.

Objawy, które warto zbadać

• ból przed uchem, w okolicy skroni lub żuchwy — szczególnie przy żuciu,
• blokowanie — nagła trudność z szerokim otwarciem ust (tzw. zablokowanie zamknięte),
• trudność z zamknięciem ust po szerokim otwarciu (zablokowanie otwarte),
• trzaski, które nagle ucichły, a jednocześnie pojawiło się ograniczenie otwierania,
• trzeszczenie połączone z bólem,
• wrażenie, że zęby „inaczej się schodzą”.

Jak wygląda diagnostyka

Podstawą jest badanie według międzynarodowego protokołu DC/TMD:

• wywiad,
• pomiar zakresu ruchów żuchwy,
• ocena dźwięków w stawach,
• badanie palpacyjne mięśni żucia i okolicy stawów.

Badania obrazowe zleca się wtedy, gdy mogą wpłynąć na leczenie. Rezonans magnetyczny najlepiej pokazuje położenie krążka. Tomografia stożkowa (CBCT) pozwala ocenić struktury kostne.

Leczenie

Gdy trzaskom towarzyszy ból lub ograniczenie ruchu, leczenie zwykle zaczyna się od metod zachowawczych:

• wyjaśnienie mechanizmu dolegliwości i nauka oszczędzania stawu,
• czasowo miękka dieta i unikanie bardzo szerokiego otwierania ust,
• praca z nawykami — m.in. ograniczanie zaciskania zębów,
• szyna okluzyjna,
• fizjoterapia stomatologiczna i ćwiczenia,
• krótkotrwale leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne — zgodnie z zaleceniem lekarza.

W wybranych przypadkach, np. przy utrwalonym zablokowaniu, rozważa się leczenie zabiegowe (np. płukanie stawu — artrocentezę). Wykonuje je chirurg szczękowo-twarzowy.

Wytyczne podkreślają, by unikać nieodwracalnych zabiegów — takich jak rozległe szlifowanie zębów — jako pierwszej metody leczenia dolegliwości stawowych.

Podsumowanie

Sam trzask bez bólu i ograniczenia ruchu jest częsty i zwykle niegroźny. Ból, blokowanie lub zmiana charakteru dźwięków to sygnał, by zbadać stawy. Szerzej o dolegliwościach stawów piszę w artykule o bólu szczęki, skroni i ucha.