Starte zęby — przyczyny i możliwości odbudowy

Ścieranie zębów to naturalny proces, który postępuje przez całe życie. Problem zaczyna się wtedy, gdy przebiega szybciej, niż wynikałoby to z wieku. Wtedy pojawiają się nadwrażliwość, pękające wypełnienia i zmiana wyglądu uśmiechu.

Rodzaje ścierania zębów

• Atrycja — ścieranie przez kontakt zębów z zębami, najczęściej przy bruksizmie.
• Erozja — rozpuszczanie szkliwa przez kwasy. Kwasy pochodzą z diety, np. soków, napojów gazowanych, owoców cytrusowych czy napojów izotonicznych, albo z żołądka przy refluksie i wymiotach.
• Abrazja — ścieranie przez czynniki mechaniczne, np. zbyt mocne szczotkowanie czy przygryzanie przedmiotów.

W praktyce te mechanizmy często występują razem i wzajemnie się nasilają. Szkliwo osłabione przez kwasy znacznie szybciej ściera się przy zgrzytaniu.

Jak rozpoznać starte zęby

• zęby przednie stają się krótsze, brzegi są proste i „ostre”,
• brzegi siekaczy prześwitują,
• na powierzchniach żujących pojawiają się płaskie wgłębienia,
• występuje nadwrażliwość na zimno, ciepło lub słodkie,
• wypełnienia „wystają” ponad ząb lub pękają,
• zmienia się wygląd uśmiechu — zęby są mniej widoczne przy mówieniu.

Najpierw przyczyna, potem odbudowa

Według europejskiego konsensusu dotyczącego leczenia zaawansowanego starcia zębów pierwszym krokiem jest ustalenie przyczyny i profilaktyka. W praktyce oznacza to:

• analizę nawyków żywieniowych i picia,
• ocenę pod kątem bruksizmu,
• w razie podejrzenia refluksu — konsultację z lekarzem gastroenterologiem,
• korektę techniki szczotkowania,
• dokumentację — zdjęcia i skany, które pozwalają obiektywnie ocenić, czy proces postępuje. Pomocne są też skale oceny starcia, np. BEWE.

Czasem po wyeliminowaniu przyczyny wystarczy obserwacja i ochrona zębów, np. szyną okluzyjną.

Kiedy odbudowuje się starte zęby

Odbudowę rozważa się, gdy:

• pojawiają się ból lub nadwrażliwość,
• występują problemy z funkcją — żuciem lub mówieniem,
• pacjentowi przeszkadza wygląd zębów,
• starcie wyraźnie postępuje mimo profilaktyki.

Jak wygląda leczenie

Planowanie

Przy rozległym starciu leczenie zaczyna się od szczegółowego planu. Należy do niego badanie zgryzu i stawów, modele lub skany oraz projekt nowego kształtu zębów. Często wykonuje się też próbę w ustach (mock-up). Dzięki niej pacjent może zobaczyć i „poczuć” planowany efekt przed rozpoczęciem leczenia.

Odbudowa addytywna

Obecnie preferuje się podejście addytywne, czyli dodawanie materiału tam, gdzie zęba ubyło. Odbudowa jest oszczędna dla tkanek, a zęby zwykle szlifuje się minimalnie albo wcale. Stosuje się:

• odbudowy kompozytowe,
• ceramiczne nakłady i licówki,
• w wybranych przypadkach korony.

Odtworzenie wysokości zgryzu

Przy znacznym starciu często konieczne jest przywrócenie utraconej wysokości zgryzu. Konsensus wskazuje, że takie zmiany są zwykle dobrze tolerowane, a ewentualne dolegliwości adaptacyjne mają najczęściej łagodny i przejściowy charakter.

Ochrona efektów

Po zakończeniu leczenia ważne są regularne kontrole oraz — jeśli przyczyną był bruksizm — noszenie szyny w nocy.

Podsumowanie

Starte zęby to sygnał, że warto poszukać przyczyny: bruksizmu, erozji lub nawyków. Odbudowa jest dziś zwykle oszczędna dla tkanek i planowana etapami. Najlepiej sprawdza się wtedy, gdy towarzyszy jej ochrona przed czynnikiem, który spowodował starcie.